notification icon
Θα θέλατε να σας ενημερώνουμε για τα έκτακτα γεγονότα ;

Παπατσώρη: «Αλληλεγγύη - Ανάγκη επιβίωσης και επιβολή δικαίου»

slider_image
11-05-2021

«Μόνο η αλληλεγγύη στην κοινωνία εξασφαλίζει στον καθένα την πλήρη και αδιατάραχτη ανάπτυξη των ικανοτήτων του»

Γράφει η Ελένη Παπατσώρη



Στην επιστήμη της φιλοσοφίας και της κοινωνιολογίας ο όρος αλληλεγγύη σημαίνει την αλληλεξάρτηση των ατόμων της κοινωνίας με πνεύμα δικαιοσύνης και αδελφότητας, η οποία εκδηλώνεται με πράξεις συνεργασίας και εξυπηρέτησης, που σκοπό έχει την βελτίωση της ζωής των μελών της κοινωνίας με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της ευημερίας του συνόλου.

Το δόγμα της αλληλεγγύης, στην προσπάθεια να βρει την ειρηνική λύση του κοινωνικού προβλήματος, εξετάζοντας τα γεγονότα αμερόληπτα, καθορίζει τα αίτια, τις συνθήκες και τα όριά της, και ακόμα ποιος είναι ο κανόνας και το μέτρο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του καθενός προς το σύνολο και του συνόλου προς τον καθένα.

Υπάρχει αλληλεγγύη στην φύση; Η φυσιολογία απαντάει θετικά. Η οργανική αλληλεγγύη έχει ως αποτέλεσμα την ίδια την ζωή. Τα διάφορα όργανα, στην ίδια λειτουργία τους, συνυπάρχουν και συνεργάζονται αρμονικά, ο δε θάνατος είναι η διάσπαση του δεσμού ο οποίος αποτελούσε την αλληλεγγύη μεταξύ τους. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και μεταξύ των ατόμων ως αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση. Οι ασθένειες μεταδίδονται από τους μεν στους δε, η εργασία κάποιου δεν εξυπηρετεί μόνο τις δικές του ανάγκες. Ακόμα και στην πνευματική και την ηθική ζωή έχουμε ανταλλαγή σκέψεων, εντυπώσεων, συναισθημάτων (έρωτας, μίσος, χαρά, λύπη, οργή). Ο ίδιος δεσμός της αλληλεγγύης υπάρχει και συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Η γλώσσα, οι σκέψεις, οι θεσμοί είναι εκδηλώσεις αυτού.

Η ίδια η φυσιολογία έδωσε επιχειρήματα και στους οπαδούς του ατομικισμού, της  θεωρίας δηλαδή, πως τα άτομα στην φύση βρίσκονται σε διαρκή πάλη και ανταγωνισμό, με σκοπό την επιβίωση και οι αδύνατοι υποκύπτουν και εξαφανίζονται. Μεταφέρουν λοιπόν τα παραπάνω στην κοινωνία και μας λένε πως μόνο η ελεύθερη ανάπτυξη του ατόμου θα φέρει την πρόοδο της κοινωνίας. Δεν είναι όμως έτσι. Διότι η ατομική ανάπτυξη, η ελεύθερη άσκηση των ικανοτήτων καθενός, η πρόοδος καθενός είναι στοιχεία απαραίτητα για την ανάπτυξη και την πρόοδο της κοινωνίας, όμως το άτομο, όσο ισχυρό και αν είναι, δεν μπορεί χωρίς την κοινωνία, αφού μπορεί  να απειληθεί η περιουσία, η ασφάλεια ή ακόμα και η ίδια του η ύπαρξη, από απειλές εκτός της κοινωνίας. Μόνο η αλληλεγγύη στην κοινωνία εξασφαλίζει στον καθένα την πλήρη και αδιατάραχτη ανάπτυξη των ικανοτήτων του. Όλοι συνεπώς έχουν συμφέρον να θέσουν αλληλέγγυα την δική τους τύχη με την τύχη του συνόλου.

Έτσι διατηρούν την ελευθερία τους, ίσοι κατά τα δικαιώματα με τους ομοίους τους και μοιραζόμενοι τα οφέλη και τις ζημιές από την ομαδική εργασία με την μόνη επιφύλαξη, η δράση του ενός να μην παρεμποδίζει την δράση του άλλου.

Παρ΄ όλα αυτά δεν πρέπει μόνο το συμφέρον να είναι η βάση της αλληλεγγύης αλλά κάτι ανώτερο. Ζητείται δηλαδή υψηλότερη αντίληψη για το αίσθημα δικαίου και καθήκοντος. Ζητείται μεταμόρφωση της συνείδησης των κοινωνικών ατόμων αντίστοιχη με την κοινωνική μεταμόρφωση. Η διαγωγή του ατόμου πρέπει να είναι, όχι απομονωμένου, αλλά ατόμου που θεωρεί τον εαυτόν του μέλος της ανθρωπότητας και να έχει πάντοτε εμπρός του τις υποχρεώσεις του. Βέβαια η αλληλεγγύη αυτή προϋποθέτει την συγκατάθεση της ελεύθερης βούλησης.

Όμως η άνιση κατανομή των ωφελημάτων, προσβάλλει στο βάθος κάθε συνείδησης το αίσθημα της δικαιοσύνης. Σε μια κοινωνία λοιπόν που λειτουργεί πλημμελώς, πώς μπορεί να επιτευχθεί η συναίνεση όλων; Κάτω από αυτές  τις συνθήκες λοιπόν η κοινωνία δεν μπορεί να συγκρατηθεί και απαιτείται εξαναγκασμός.

Είναι ανάγκη λοιπόν να τεθεί το στοιχείο της δικαιοσύνης για να επανορθωθούν οι αδικίες από την παραβίαση της αρχής της φυσικής αλληλεγγύης δηλαδή των κοινωνικών υπηρεσιών. Να αντικατασταθεί η ελαττωματική λειτουργία της με αλληλεγγύη που περιφρουρείται από τον νόμο, η οποία θα γίνει αποδεκτή από όλους και θα αποκαταστήσει την ισορροπία στα ωφελήματα. Πολλοί φιλόσοφοι ασχολήθηκαν και πολλές θεωρίες υπάρχουν για το θέμα αυτό.

Ο Leon Bourgeois μας λέει (θεωρία που συμφωνώ) πως τα μέλη μιας κοινωνίας είναι αλληλέγγυα και μόνο από το γεγονός πως ανήκουν  στην ίδια κοινωνία. Πρέπει να  αναγκασθούν οι συνειδήσεις των ατόμων να στραφούν σε πρακτικούς κανόνες οι οποίοι να προκύπτουν από την αρμονία του αισθήματος (κριτήριο του καλού) και της λογικής (κριτήριο του αληθούς). Το κράτος έχει δικαίωμα με τον νόμο να αναγκάσει σε συμμόρφωση τα άτομα, αν δεν αναγνωρίζουν οικειοθελώς αυτήν την αλληλεγγύη που βασικές αρχές έχει:

1. Όλοι έχουν δικαίωμα στην συσσωρευμένη γνώση της ανθρωπότητας ανάλογα με τις πνευματικές τους δυνατότητες.

2. Ισότητα στα δικαιώματα. Το κράτος οφείλει να αφαιρεί τα εμπόδια (κοινωνικά ή νομικά) που παρακωλύουν την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων. Κάθε προνόμιο ή μονοπώλιο δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτό.

3. Ο όγκος των προϊόντων από την εργασία της ανθρωπότητας είναι πλέον επαρκής για την συντήρησή της. Ο νόμος πρέπει να εξασφαλίσει την υλική ύπαρξη στα  παιδιά, τους γέροντες και γενικά σε κάθ΄ έναν που έχει αδυναμία συντήρησης.

4. Ο χρόνος εργασίας είναι περιορισμένος. Ο νόμος πρέπει να εξασφαλίσει αμοιβή σ΄ αυτούς που λόγω χρόνου δεν μπορούν να εργασθούν (γήρας).

5. Κοινωνικές ζημιές (ανεργία, ατυχήματα), φυσικές καταστροφές (πλημμύρες, σεισμοί) είναι αναπόφευκτες. Ο νόμος οφείλει συμπαράσταση.

6. Ο φόρος εισπράττεται από το κράτος, με σκοπό την εγγύηση του ελαχίστου στα   μέλη του, από τα παραγόμενα περισσεύματά τους.

Άλλη θεωρία μας λέει πως η κοινωνία προάγεται με βάση την μονάδα (ατομισμός). Σ΄ αυτήν βρίσκει βάση ο οικονομικός ανταγωνισμός, με την αλληλεγγύη να έχει  ελάχιστο ρόλο.

Η θεωρία του Χριστιανισμού περί αλληλεγγύης θεωρεί πως αυτή είναι ’’γεγονός’’ και ‘’καθήκον’’. Γεγονός διότι στην φύση ο ανταγωνισμός είναι δεδομένος και καθήκον διότι ως άνθρωποι έχουμε ηθική υπόσταση. Σ΄ αυτήν την θεωρία έχουν την βάση τους τα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης.

Με την παραδοχή πως, αποδέκτης όλων των εκδηλώσεών μας, άμεσα ή έμμεσα, είναι  ο εαυτός μας, για να προκύψει αλληλεγγύη με ελεύθερη βούληση, απαιτείται  καλλιέργεια του νου και της συνείδησης.

Η επιλογή μας ανήκει.

Σας χαιρετώ.

Εις το επανιδείν.

Γράφει η Ελένη Παπατσώρη



Στην επιστήμη της φιλοσοφίας και της κοινωνιολογίας ο όρος αλληλεγγύη σημαίνει την αλληλεξάρτηση των ατόμων της κοινωνίας με πνεύμα δικαιοσύνης και αδελφότητας, η οποία εκδηλώνεται με πράξεις συνεργασίας και εξυπηρέτησης, που σκοπό έχει την βελτίωση της ζωής των μελών της κοινωνίας με τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της ευημερίας του συνόλου.

Το δόγμα της αλληλεγγύης, στην προσπάθεια να βρει την ειρηνική λύση του κοινωνικού προβλήματος, εξετάζοντας τα γεγονότα αμερόληπτα, καθορίζει τα αίτια, τις συνθήκες και τα όριά της, και ακόμα ποιος είναι ο κανόνας και το μέτρο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του καθενός προς το σύνολο και του συνόλου προς τον καθένα.

Υπάρχει αλληλεγγύη στην φύση; Η φυσιολογία απαντάει θετικά. Η οργανική αλληλεγγύη έχει ως αποτέλεσμα την ίδια την ζωή. Τα διάφορα όργανα, στην ίδια λειτουργία τους, συνυπάρχουν και συνεργάζονται αρμονικά, ο δε θάνατος είναι η διάσπαση του δεσμού ο οποίος αποτελούσε την αλληλεγγύη μεταξύ τους. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και μεταξύ των ατόμων ως αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση. Οι ασθένειες μεταδίδονται από τους μεν στους δε, η εργασία κάποιου δεν εξυπηρετεί μόνο τις δικές του ανάγκες. Ακόμα και στην πνευματική και την ηθική ζωή έχουμε ανταλλαγή σκέψεων, εντυπώσεων, συναισθημάτων (έρωτας, μίσος, χαρά, λύπη, οργή). Ο ίδιος δεσμός της αλληλεγγύης υπάρχει και συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Η γλώσσα, οι σκέψεις, οι θεσμοί είναι εκδηλώσεις αυτού.

Η ίδια η φυσιολογία έδωσε επιχειρήματα και στους οπαδούς του ατομικισμού, της  θεωρίας δηλαδή, πως τα άτομα στην φύση βρίσκονται σε διαρκή πάλη και ανταγωνισμό, με σκοπό την επιβίωση και οι αδύνατοι υποκύπτουν και εξαφανίζονται. Μεταφέρουν λοιπόν τα παραπάνω στην κοινωνία και μας λένε πως μόνο η ελεύθερη ανάπτυξη του ατόμου θα φέρει την πρόοδο της κοινωνίας. Δεν είναι όμως έτσι. Διότι η ατομική ανάπτυξη, η ελεύθερη άσκηση των ικανοτήτων καθενός, η πρόοδος καθενός είναι στοιχεία απαραίτητα για την ανάπτυξη και την πρόοδο της κοινωνίας, όμως το άτομο, όσο ισχυρό και αν είναι, δεν μπορεί χωρίς την κοινωνία, αφού μπορεί  να απειληθεί η περιουσία, η ασφάλεια ή ακόμα και η ίδια του η ύπαρξη, από απειλές εκτός της κοινωνίας. Μόνο η αλληλεγγύη στην κοινωνία εξασφαλίζει στον καθένα την πλήρη και αδιατάραχτη ανάπτυξη των ικανοτήτων του. Όλοι συνεπώς έχουν συμφέρον να θέσουν αλληλέγγυα την δική τους τύχη με την τύχη του συνόλου.

Έτσι διατηρούν την ελευθερία τους, ίσοι κατά τα δικαιώματα με τους ομοίους τους και μοιραζόμενοι τα οφέλη και τις ζημιές από την ομαδική εργασία με την μόνη επιφύλαξη, η δράση του ενός να μην παρεμποδίζει την δράση του άλλου.

Παρ΄ όλα αυτά δεν πρέπει μόνο το συμφέρον να είναι η βάση της αλληλεγγύης αλλά κάτι ανώτερο. Ζητείται δηλαδή υψηλότερη αντίληψη για το αίσθημα δικαίου και καθήκοντος. Ζητείται μεταμόρφωση της συνείδησης των κοινωνικών ατόμων αντίστοιχη με την κοινωνική μεταμόρφωση. Η διαγωγή του ατόμου πρέπει να είναι, όχι απομονωμένου, αλλά ατόμου που θεωρεί τον εαυτόν του μέλος της ανθρωπότητας και να έχει πάντοτε εμπρός του τις υποχρεώσεις του. Βέβαια η αλληλεγγύη αυτή προϋποθέτει την συγκατάθεση της ελεύθερης βούλησης.

Όμως η άνιση κατανομή των ωφελημάτων, προσβάλλει στο βάθος κάθε συνείδησης το αίσθημα της δικαιοσύνης. Σε μια κοινωνία λοιπόν που λειτουργεί πλημμελώς, πώς μπορεί να επιτευχθεί η συναίνεση όλων; Κάτω από αυτές  τις συνθήκες λοιπόν η κοινωνία δεν μπορεί να συγκρατηθεί και απαιτείται εξαναγκασμός.

Είναι ανάγκη λοιπόν να τεθεί το στοιχείο της δικαιοσύνης για να επανορθωθούν οι αδικίες από την παραβίαση της αρχής της φυσικής αλληλεγγύης δηλαδή των κοινωνικών υπηρεσιών. Να αντικατασταθεί η ελαττωματική λειτουργία της με αλληλεγγύη που περιφρουρείται από τον νόμο, η οποία θα γίνει αποδεκτή από όλους και θα αποκαταστήσει την ισορροπία στα ωφελήματα. Πολλοί φιλόσοφοι ασχολήθηκαν και πολλές θεωρίες υπάρχουν για το θέμα αυτό.

Ο Leon Bourgeois μας λέει (θεωρία που συμφωνώ) πως τα μέλη μιας κοινωνίας είναι αλληλέγγυα και μόνο από το γεγονός πως ανήκουν  στην ίδια κοινωνία. Πρέπει να  αναγκασθούν οι συνειδήσεις των ατόμων να στραφούν σε πρακτικούς κανόνες οι οποίοι να προκύπτουν από την αρμονία του αισθήματος (κριτήριο του καλού) και της λογικής (κριτήριο του αληθούς). Το κράτος έχει δικαίωμα με τον νόμο να αναγκάσει σε συμμόρφωση τα άτομα, αν δεν αναγνωρίζουν οικειοθελώς αυτήν την αλληλεγγύη που βασικές αρχές έχει:

1. Όλοι έχουν δικαίωμα στην συσσωρευμένη γνώση της ανθρωπότητας ανάλογα με τις πνευματικές τους δυνατότητες.

2. Ισότητα στα δικαιώματα. Το κράτος οφείλει να αφαιρεί τα εμπόδια (κοινωνικά ή νομικά) που παρακωλύουν την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων. Κάθε προνόμιο ή μονοπώλιο δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτό.

3. Ο όγκος των προϊόντων από την εργασία της ανθρωπότητας είναι πλέον επαρκής για την συντήρησή της. Ο νόμος πρέπει να εξασφαλίσει την υλική ύπαρξη στα  παιδιά, τους γέροντες και γενικά σε κάθ΄ έναν που έχει αδυναμία συντήρησης.

4. Ο χρόνος εργασίας είναι περιορισμένος. Ο νόμος πρέπει να εξασφαλίσει αμοιβή σ΄ αυτούς που λόγω χρόνου δεν μπορούν να εργασθούν (γήρας).

5. Κοινωνικές ζημιές (ανεργία, ατυχήματα), φυσικές καταστροφές (πλημμύρες, σεισμοί) είναι αναπόφευκτες. Ο νόμος οφείλει συμπαράσταση.

6. Ο φόρος εισπράττεται από το κράτος, με σκοπό την εγγύηση του ελαχίστου στα   μέλη του, από τα παραγόμενα περισσεύματά τους.

Άλλη θεωρία μας λέει πως η κοινωνία προάγεται με βάση την μονάδα (ατομισμός). Σ΄ αυτήν βρίσκει βάση ο οικονομικός ανταγωνισμός, με την αλληλεγγύη να έχει  ελάχιστο ρόλο.

Η θεωρία του Χριστιανισμού περί αλληλεγγύης θεωρεί πως αυτή είναι ’’γεγονός’’ και ‘’καθήκον’’. Γεγονός διότι στην φύση ο ανταγωνισμός είναι δεδομένος και καθήκον διότι ως άνθρωποι έχουμε ηθική υπόσταση. Σ΄ αυτήν την θεωρία έχουν την βάση τους τα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης.

Με την παραδοχή πως, αποδέκτης όλων των εκδηλώσεών μας, άμεσα ή έμμεσα, είναι  ο εαυτός μας, για να προκύψει αλληλεγγύη με ελεύθερη βούληση, απαιτείται  καλλιέργεια του νου και της συνείδησης.

Η επιλογή μας ανήκει.

Σας χαιρετώ.

Εις το επανιδείν.

Μοιράσου το άρθρο:

Η APELA προτείνει

image