Η αναπόληση στο χθες, συνδυαστικά με τα διδακτικά συμπεράσματα της ιστορίας δημιουργούν σίγουρα ερεθίσματα περίσκεψης στις ψυχές όλων εκείνων που θεωρούν πως η Ελλάδα είναι ένας εκπληκτικός τόπος.

Έτσι, ¨σκαλίζοντας¨ στο αιγυπτιώτικο αρχείο μας, ανακαλύψαμε ένα άρθρο στον ¨Ταχυδρόμο¨ της Αλεξανδρείας (Αιγύπτου) της ανταποκρίτριας της εφημερίδας Αλ. Λαλαλούνη, με ημερομηνία 26 Απριλίου 1959 και υπό τον τίτλο ¨Μία επίσκεψις στη Σπάρτη¨, το οποίο και σας το παρουσιάζουμε, διατηρώντας την ορθογραφία της εποχής :

¨Ωρισμένως η Ελλάδα μας είναι η κατ΄ εξοχήν χώρα των αντιθέσεων κι όπως υπάρχουν και γίνονται πράγματα που σου προκαλούν την πιο βαθειά αγανάκτησι, έτσι υπάρχουν και γίνονται άλλα που σε κάνουν να τα θαυμάζης. Τα δεύτερα, ειν΄ αλήθεια κατά το μεγαλύτερο μέρος, οφείλονται στην ιδιωτική πρωτοβουλία, είναι εμπνεύσεις λίγων εκλεκτών ανθρώπων που και τις πραγματοποιούν διαθέτοντας – συχνά και διακινδυνεύοντας – κάθε μέσο, υλικό και ηθικό, που έχουν στη διάθεση τους.

Κάθε μέρα κάνω κάτι τέτοιες παρατηρήσεις, αυτή τη φορά όμως είδα κάτι το τόσο ξεχωριστό κι αξιοθαύμαστο που νοιώθω την ανάγκη να σας το περιγράψω με κάθε λεπτομέρεια. Γυρίζω από ένα σύντομο ταξείδι στη Σπάρτη, όπου είχαμε προσκληθή μία ομάδα από δημοσιογράφους – δυο-τρεις από κάθε Αθηναϊκή εφημερίδα – για να παρευρεθούμε στα εγκαίνια ενός νέου εργοστασίου που είχε τελειώσει μόλις πριν δέκα μέρες και είχε κιόλας αρχίσει να εργάζεται. ¨Χυμοφίξ¨ είναι ο τίτλος του νέου εργοστασίου και τ΄ όνομα αυτό σημαίνει απλούστατα πως πρόκειται για ένα…τέκνον της μεγάλης και πασίγνωστης Εταιρείας Καρόλου Φιξ.

Γιατί ¨Χυμοφίξ¨ ; Επειδή η Εταιρεία Καρόλου Φιξ δεν φτιάχνει μόνο τη γνωστή, περίφημη μπύρα, αλλά και χυμούς φρούτων και δη τις επίσης περίφημες πορτοκαλλάδες με προοπτική να μας δώση εντός ολίγου και χυμό λεμονιού, μανταρινιού, τομάτας και σταφυλιού.

Η Σπάρτη κι όλος ο νομός Λακωνίας είναι ο δεύτερος μετά την Άρτα τόπος μας παραγωγής εσπεριδοειδών – πορτοκάλια, λεμόνια, μανταρίνια – και τα φρούτα αυτά αποτελούν τον μοναδικό σχεδόν πόρο ζωής των κατοίκων. Αλλά ως τώρα οι παραγωγοί ζούσαν σε μία διαρκή αγωνία, γιατί είχαν ν΄ αντιμετωπίσουν αληθινούς εφιάλτες : τον καιρό, τις κλιματικές αλλαγές που μπορούσαν να καταστρέψουν τα τόσο ευαίσθητα αυτά φρούτα και, το κυριώτερο, τους εμπόρους που επωφελούμενοι από την αφθονία της παραγωγής και τον φόβο των καλλιεργητών προσέφεραν συχνά εξευτελιστικές τιμές, τιμές πείνης. Και ιδού η έμπνευσις του Φιξ : Φτιάχνει εκεί στον τόπο της παραγωγής το εργοστάσιο, ξοδεύει 7.000.000 δραχμές, φέρνει τα πιο τέλεια Αμερικανικά μηχανήματα εκχυμώσεως, δίνει δουλειά σε 150 ζευγάρια εργατικά χέρια, προσλαμβάνει τους καλλίτερους Έλληνες χημικούς και μηχανικούς κι αγοράζει το 1/3 της παραγωγής, όχι μόνο εξασφαλίζοντας έτσι τους παραγωγούς, αλλά και παροτρύνοντας τους να επεκτείνουν την καλλιέργεια, αφού το εργοστάσιο έχει σήμερα δυναμικότητα επεξεργασίας 60 τόννων εσπεριδοειδών την ημέρα (3 τόννους την ώρα !) και προβλέπεται επέκτασις του.

Επί τρεις ώρες περίπου τριγυρίσαμε το εργοστάσιο, που ξένοι ειδικοί βεβαιώνουν ότι είναι το τελειότερο όλης της Ευρώπης, θαυμάσαμε τα καταπληκτικά μηχανήματα και παρακολουθήσαμε όλη την επεξεργασία. Όλα τα μηχανήματα είναι από ανοξείδωτο χάλυβα και όλη η εργασία ρυθμίζεται από έναν ¨ηλεκτρονικό εγκέφαλο¨ υπό το άγρυπνο μάτι των μηχανικών του εργοστασίου.

Βουνά από πορτοκάλια και λεμόνια έξω απ΄ το εργοστάσιο πέφτουν σε μια μικρή δεξαμενή που το νερό της ανανεώνεται διαρκώς, για να πλυθούν. Μια μηχανική σκάλα τ΄ ανεβάζει στο εργοστάσιο, αφού σταματήσει στο τρίτο ή τέταρτο σκαλοπάτι για να ξεπλυθούν και πάλι κάτω από ένα νέο καταιωνισμό νερού, ενώ δύο εργάτες τους αφαιρούν τυχόν εναπομείναντα φύλλα ή κοτσάνια. Από κει και πέρα, ανθρώπινα χέρια δεν αγγίζουν τα πορτοκάλια. Είναι οι διάφορες μηχανές που τα παραλαμβάνουν, τα συνθλίβουν, τους αφαιρούν φλοιούς και κουκούτσια, χωρίς να τ΄ αφήνουν ναρθούν σ΄ επαφή με το χυμό που διοχετεύεται έπειτα από ασύλληπτες για τους αδαείς – σαν κι εμένα – συσκευές στα τελικά δοχεία για να μπη ζεστός στα μπουκάλια και να γίνει η αποστείρωσις.

Ο νομάρχης Λακωνίας κ. Χρήστος Κιτσίδης σ΄ έναν εμπεριστατωμένο λόγο του, εξήγησε τη σημασία του εργοστασίου, λέγοντας πολύ σωστά πως το ξεκίνημα αυτό του Καρόλου Φιξ αποτελεί ¨την χαραυγή της ανασυγκροτήσεως της αγροτικής οικονομίας του τόπου¨. Γιατί εκτός απ΄ το εργοστάσιο ¨Χυμοφίξ¨ της Σπάρτης, λειτουργεί απ΄ τον περασμένο Ιανουάριο παρόμοιο εργοστάσιο και στην Άρτα με δυναμικότητα επεξεργασίας 100 τόννων εσπεριδοειδών την ημέρα και εστοίχισε 10.000.000 δραχμές ! ¨Δεν ξέρω αν απ΄ αυτά τα εργοστάσια θα κερδίση ο Φιξ – είπε ο κ. Κιτσίδης – αυτό που είναι βέβαιο, είναι πως θα κερδίσουν οι αγρότες της Λακωνίας και της Άρτας¨. Πρόκειται δηλαδή για ένα πραγματικά ¨εθνικό έργο¨ οφειλόμενο στην ιδιωτική πρωτοβουλία, αποκλειστικά. Βάλτε τώρα και τι κερδίζει το Κράτος απ΄ τους φόρους που θα πληρώνη ο Φιξ…

Ήταν ένα μαγευτικό ταξείδι – μια ηγεμονική πρόσκλησις, όπως ηγεμονικές ήταν και οι περιποιήσεις που μας επεδαψιλεύτηκαν. ¨Ο Φιξ δεν κάθεται πάνω στα λεφτά του¨ λένε χαρακτηριστικά οι υπάλληλοι του, θέλοντας να πουν πως ξοδεύει για τη βελτίωσι της ζωής των ανθρώπων που εργάζονται γι΄ αυτόν, σαν αληθινός άρχοντας, αληθινός ευπατρίδης. ¨Αν υπήρχαν πολλοί εργοδότες σαν τον Φιξ – λένε – δεν θα υπήρχε κομμουνιστής στην Ελλάδα¨.

Αλλά πρέπει να σταματήσω. Και όμως θ΄ άξιζε να σας περιγράψω όλη την ωραία διαδρομή, την όμορφη και χαρούμενη Σπάρτη, το προσκύνημα στον θρυλικό Μυστρά, τον χιονισμένο Ταΰγετο κι ακόμα την έκπληξι που μας περίμενε στον γυρισμό : ένα δείπνο στο Ξυλόκαστρο. Και κάτι για τη ζωή της Λακωνίας, της τόσο ένδοξης, μα και τόσο φτωχής αυτής γης της Ελλάδος μας, ίσως μπορέσω να το κάνω προσεχώς.¨

Σήμερα, 50 ακριβώς χρόνια μετά, η αγαπημένη Σπάρτη παραμένει χαρούμενη, όμορφος ο θρυλικός Μυστράς και μαγευτικός ο χιονισμένος Ταΰγετος. Τα δε χαλάσματα του εργοστασίου του Φιξ περιμένουν να μεταμορφωθούν επιτέλους στο νέο Μουσείο της μοναδικής αυτής πόλης. Ελπίζουμε…

Νίκος Νικηταρίδης
Πολιτικός Επιστήμονας
Συγγραφέας - Ερευνητής
Τέως Αντιπρόεδρος Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλήνων