Αριστείδης Βαλασόπουλος - Ο Σπαρτιάτης Αιγυπτιώτης Αρχίατρος

09/12/2016

  • Εκτύπωση
  • Σμίκρυνση
  • Επαναφορά
  • Μεγέθυνση
Μεγέθυνση εικόνας
Ο Αριστείδης Βαλασόπουλος γεννήθηκε στη Σπάρτη το 1854. Έφηβος πήγε στην Αλεξάνδρεια, μένοντας με τον ετεροθαλή αδελφό του Γιαννόπουλο, ο οποίος και επιμελήθηκε της εκπαιδεύσεως του στέλνοντας τον στην Αθήνα να σπουδάσει ιατρική. Διπλωματούχος πλέον, επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια το 1875 και το 1878 προσλήφθηκε ως εσωτερικός ιατρός στο Νοσοκομείο της Ελληνικής Κοινότητας, στο οποίο τελικά υπηρέτησε 44 χρόνια.

Το 1879 εστάλη στο Λονδίνο και στο Παρίσι - για να μελετήσει τις μεθόδους της αντισηψίας - και μετά από 3 χρόνια, το 1882, επανήλθε και ανέλαβε τη διεύθυνση της Αστυκλινικής του Νοσοκομείου συνεργαζόμενος με τους ιατρούς Γ. Ζαγκαρόλα - του οποίου ήταν γαμπρός - και Μοσχάτου. Παράλληλα, σε συνεργασία με τον Ζαγκαρόλα, εφάρμοσε πρώτη φορά στην Αίγυπτο στο Ελληνικό Νοσοκομείου τις θεωρίες του Lister, τις οποίες είχε μελετήσει στην αγγλική πρωτεύουσα, καθώς και την περί των μικροβίων επήρεια που προκαλούν οι παθογόνοι μικροοργανισμοί στον ανθρώπινο οργανισμό, θεωρία η οποία τότε μόλις είχε αρχίσει να επισύρει την προσοχή. Ομοίως, βοήθησε στη διάδοση των σπουδαίων μελετών του Charcot περί του νευρικού συστήματος, κτλ., μελέτες πολλές από τις οποίες εφαρμόστηκαν στο Ελληνικό Νοσοκομείο. Μετά το θάνατο του Μοσχάτου ανέλαβε τη διεύθυνση του Παθολογικού Τμήματος των ανδρών και του Μολυσματικού Τμήματος.

Ο Βαλασόπουλος έγινε γνωστός στον επιστημονικό κόσμο της Ευρώπης με τη μελέτη του επί της χολέρας, η οποία είχε ενσκήψει στην πόλη στα 1883, μία εμβριθέστατη επιστημονική μελέτη που βραβεύτηκε από την Ιατρική Ακαδημία των Παρισίων. Είχε δε εργασθεί με αυταπάρνηση και εθελοθυσία προς καταπολέμηση της τότε εκραγείσας χολέρας, αναλαμβάνοντας τη διεύθυνση του κινητού νοσοκομείου προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες, ενώ οι περισσότεροι των ιατρών είχαν εγκαταλείψει την Αλεξάνδρεια.

Το 1890 η Κοινοτική Επιτροπή τον έστειλε στο Βερολίνο για να μελετήσει τη θεραπεία της φυματίωσης δια της περίφημης λύμφης του Koch. Το 1894 μελέτησε στο Ινστιτούτο Pasteur την κατασκευή του αντιδιφθεριτικού ορού και την οροθεραπεία, ενώ επανερχόμενος στην Αλεξάνδρεια εκτέλεσε, σε συνεργασία με τον ιατρό Α. Πετρίδη, ενέσεις σε δύο άλογα, προμηθευόμενος ορό σε μια εποχή που αυτός ακόμη σπάνιζε στο εμπόριο. Το 1899 περιέγραψε τα πρώτα πανωλικά κρούσματα στο Ελληνικό Νοσοκομείο, παρά τις αμφιβολίες και τις αμφισβητήσεις ειδικών.

Το 1900, μετά το θάνατο του Ζαγκαρόλα, η Ελληνική Κοινότητα τιμώντας επαξίως τις επιστημονικές και κοινωνικές του αρετές, απένειμε σ΄ αυτόν τον τίτλο του Αρχίατρου του Ελληνικού Νοσοκομείου. Ως Αρχίατρος  συνέχισε με επιτυχία το έργο του επιφανούς προκατόχου του, ανεγείροντας στο Ελληνικό Νοσοκομείο περίπτερο μολυσματικών νόσων κατά το υπόδειγμα του περιπτέρου του Νοσοκομείου Pasteur στο Παρίσι, στην επόμενη επιδημία χολέρας εγκαινίασε ειδική υπηρεσία με φορεία και επισκέψεις κατ΄ οίκον, ενώ το Ελληνικό Νοσοκομείο, όπως και το Κυβερνητικό, δεχόταν τους πανωλοβλήτους.

Σπουδαία ήταν και η εργασία του επί του χολώδους τύφου, μια ενδημική και καταστρεπτική για την πόλη νόσο, την οποία κατόρθωσε να εξαλείψει υποδεικνύοντας στη Δημαρχία την ανάγκη δημιουργίας υπονόμων περί τη Γαλλική Αγορά, κάτι που κατόρθωσε να πραγματοποιηθεί. Βάσει αυτών συνέγραψε τη μελέτη ¨Περί χολώδους τύφου¨ και μάλιστα ο Petit, αρχίατρος του Ινστιτούτου Pasteur που περί το 1920 ανακάλυψε την σπειροχαίτη της νόσου, στο σχετικό σύγγραμμα του αναφέρει δεκάδες φορές τον Βαλασόπουλο, δεχόμενος όλες τις από το 1900 χρονολογούμενες παρατηρήσεις του - είχε μάλιστα κάνει σχετική ανακοίνωση στο Ιατρικό Συνέδριο του Καΐρου το Δεκέμβριο του 1902 -  καθιστώντας το έργο του Βαλασόπουλου πραγματικά κλασικό υπό την κλινική του μορφή. Έγραψε επίσης τις μελέτες περί ¨Πυελίτιδος της εγκύου¨, περί ¨Ηπατιτίδων των θερμών χωρών¨, ¨Περί της υπερτροφίας των επινεφριδίων¨, κ.ά., ενώ λίγους μήνες πριν το θάνατο του είχε στείλει σε διαγωνισμό στο Παρίσι μελέτη ¨Περί της ενέργειας της εμετίνης επί των αποστημάτων του ήπατος¨. Η τελευταία του μελέτη, σε συνεργασία με τον ιατρό Π. Πετρίδη, ¨Les hepatitis dysenteriques et leur traitement¨ δημοσιεύτηκε το 1924, μετά το θάνατο του.

Ο Βαλασόπουλος υπήρξε επίσης ένας από τους ιδρυτές του Αιγυπτιακού Συνδέσμου κατά της φυματίωσης. Δημοσίευσε διάφορα προπαγανδιστικά περί της νόσου στην Αίγυπτο φυλλάδια και σε συνεργασία με τον ιατρό  H. Legrand υπέβαλε στο Διεθνές Συνέδριο της φυματίωσης στο Παρίσι το 1905 ανακοίνωση με τίτλο ¨Tuberculose et Tuberculeux en Egypte¨.

Ήταν παντρεμένος με την Ειρήνη Βαλασοπούλου, με την οποία απέκτησε ένα γιο και δύο κόρες, είχε τιμηθεί για το έργο και την προσφορά του από την Ελληνική Κυβέρνηση, της οποίας διετέλεσε αντιπρόσωπος στο Διεθνές Συμβούλιο Καθάρσεων, ενώ ήταν μέλος των Ιατρικών Εταιρειών Αιγύπτου και Παρισίων. Πέθανε στην Αλεξάνδρεια στις 11/12/1922 και η κηδεία του, παρουσία της ελληνικής και διεθνούς παροικίας, έγινε δαπάνη της Ελληνικής Κοινότητας, ενώ της νεκρώσιμης ακολουθίας προέστη ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Φώτιος. Στον αποχαιρετισμό του ο Πρόεδρος της Κοινότητας Μιχαήλ Σαλβάγος σημείωνε μεταξύ άλλων πως: ¨Είναι χιλιάδες οι Έλληνες που οφείλουν εις σε την ζωήν των και μεταξύ αυτών είμαι και εγώ ο ίδιος, και η ευγνωμοσύνη μας, ευγνωμοσύνη γενική, ο θαυμασμός μας ο ομόφωνος δια την υπέροχη, πολυεύσπλαχνη καρδιά σου, θα συνοδεύουν την μνήμην σου αιωνίως¨. Ο δε ιατρός Rist, νεκρολογώντας τον στην Ιατρική Εταιρεία Παρισίων, τόνιζε πως ¨είναι γνωστόν ότι το νοσοκομείον, εν τω οποίω ο συνάδελφος μας διήλθεν ολόκληρον τον επαγγελματικόν αυτού βίον είναι, κατά παράδοσιν, κέντρον ζωντανότατον και γονιμώτατον επιστημονικών ερευνών και ότι ο ιατρός Βαλασόπουλος συνέβαλε μεγάλως δια των πολυαρίθμων και ενδιαφερουσών εργασιών του, ων τινές εδημοσιεύθησαν εις τα Δελτία μας, ίνα εξασφαλίση την φήμην του ιδρύματος¨. Τέλος, η φημισμένη Αιγυπτιώτισσα ιατρός Αγγελική Παναγιωτάτου έγραψε τον εξής ποιητικό επιτάφιο: ¨Σταμάτησες, στάθηκες να ξεκουρασθής / στ΄ απάνεμο λιμάνι του θανάτου / κι έχασες την πολύτιμη Ζωή / σιγά, απαλά στον ύπνο μέσα. / Η πρόσκαιρη ξεκούραση της νύχτας / σ΄ έσυρε στην αιώνια γαλήνη / κι έκοψε την ορμή πώτρεχε ακούραστα / στη λαχτάρα της Δύναμης / στο Φως της αληθείας. / Ερευνητής της επιστήμης / διψασμένος, αφήνεις έργο αθάνατο / στην ψυχοφθόρα αρρώστεια των ανθρώπων / για δυο του Κόσμου εχθρούς φαρμακερούς / που πρώτα συ στην πανεύφορη Αίγυπτο διέκρινες / της Πανούκλας και του Τύφου ικτερώδους / τη μακάβρια όψη. / Μα όπως η Ζωή στην υψηλότερη της ένταση / ευρίσκεται στο Θάνατο ενωμένη / έτσι κι ο Θάνατος τη Ζωή χαιρετάει την άφθαρτη / για τους Δημιουργούς της Επιστήμης.¨
 
Πηγές: Αθ. Πολίτης ¨Ο Ελληνισμός και η Νεωτέρα Αίγυπτος¨, Αλεξάνδρεια 1930, σ.σ 393-395 – ¨Ταχυδρόμος¨, Αλεξάνδρεια 29-12/12/1922, 30-13/12/1922, 1-14/12/1922, 2-15/12/1922 – ¨Εμπρός¨, Αθήνα 12/12/1900 – G. Danovaro ¨L΄ Egypte a l΄ aurora du XXeme siècle¨, Alexandrie 1901, p. 268
 

Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ

Δείτεπερισσότερα